Nie potwierdzaj tożsamości wyłącznie po głosie, obrazie ani numerze wyświetlonym na ekranie. Gdy bliski prosi o pilny przelew, kod BLIK lub gotówkę, zakończ rozmowę i samodzielnie zadzwoń na zapisany wcześniej numer. Skontaktuj się też z drugą osobą z rodziny i zadaj pytanie, którego odpowiedzi nie ma publicznie. Minuta przeznaczona na niezależne potwierdzenie nie odbiera możliwości udzielenia prawdziwej pomocy.
Jak wygląda oszustwo z głosem dziecka, wnuka albo partnera?
Scenariusz zwykle nie zaczyna się od rozmowy o technologii. Dzwoni córka po wypadku, syn z uszkodzonym telefonem, wnuk zatrzymany przez Policję albo partner, który utracił portfel za granicą. Głos brzmi znajomo, a rozmówca zna imię, relacje rodzinne, miejsce pracy lub planowany wyjazd. Prosi o BLIK, przelew na rachunek kancelarii, kaucję, opłatę medyczną albo przekazanie gotówki kurierowi. Czasem po kilku zdaniach telefon przejmuje rzekomy policjant, prokurator, lekarz lub prawnik i nadaje historii formalny charakter. Presja ma sprawić, by odbiorca działał zanim skontaktuje się z kimkolwiek innym.
Technologia może wzmocnić klasyczną metodę „na wnuczka” albo oszustwo na przejęte konto w komunikatorze. CSIRT KNF opisał wariant, w którym po rozmowie z rzekomym funkcjonariuszem do telefonu zostaje dopuszczona „córka”, a jej głos jest generowany z użyciem deepfake. Policja ostrzega również przed realistycznymi wiadomościami głosowymi i wideo wykorzystywanymi przy prośbach o BLIK. Nie każda taka próba rzeczywiście używa zaawansowanego modelu AI. Czasem wystarcza zniekształcony głos, krótki fragment nagrania, osoba o podobnej barwie albo przekonująca historia. Dla odbiorcy rozstrzygnięcie techniczne nie jest potrzebne. Każdą pilną prośbę finansową trzeba zweryfikować tak samo.
Ważne: prawdziwa Policja lub prokuratura nie organizuje telefonicznie przekazania gotówki kurierowi w celu uchronienia członka rodziny przed odpowiedzialnością.
Czy można rozpoznać sklonowany głos po brzmieniu?
Nienaturalne pauzy, płaska intonacja, niewłaściwe emocje, zniekształcenia i odpowiedzi niedopasowane do pytania mogą wzbudzić podejrzenie, ale brak takich wad nie potwierdza autentyczności rozmówcy. Jakość generowania zależy od narzędzia, próbki, sposobu prowadzenia rozmowy i zakłóceń połączenia. Z kolei prawdziwy człowiek w stresie, płaczu albo słabym zasięgu może brzmieć obco. Lista cech akustycznych daje więc tylko sygnały pomocnicze. Nie powinna zastępować weryfikacji, ponieważ dobry materiał może przejść taki test, a prawdziwa rozmowa może go nie przejść.
Równie zawodny jest obraz. Krótka rozmowa wideo może zostać przygotowana z wcześniejszego nagrania, filtrowana w czasie rzeczywistym albo celowo prowadzona przy słabym świetle i połączeniu. Prośba o pomachanie ręką czy odwrócenie głowy może utrudnić użycie prostego materiału, lecz nie daje pewności wobec bardziej zaawansowanej manipulacji. Numer telefonu też nie rozstrzyga sprawy. Podszywanie się pod identyfikator dzwoniącego może spowodować, że na ekranie pojawi się nazwa zapisanego kontaktu. Dowodem nie powinien być kolejny element dostarczony przez tę samą rozmowę, lecz kontakt utworzony niezależnie od niej.
| Pozorny dowód | Dlaczego nie wystarcza | Lepszy sposób sprawdzenia |
|---|---|---|
| Znajomy głos | Może być sklonowany, odtworzony lub naśladowany | Zadzwoń samodzielnie na zapisany numer |
| Numer bliskiego na ekranie | Identyfikator połączenia można podrobić | Rozłącz się i rozpocznij nowe połączenie |
| Krótka rozmowa wideo | Obraz może być nagrany lub zmanipulowany | Potwierdź sytuację u drugiej bliskiej osoby |
| Znajomość imion i planów | Dane mogą pochodzić z mediów społecznościowych | Zapytaj o niepubliczny, świeży szczegół |
| Policjant albo prawnik w rozmowie | Druga osoba może należeć do tego samego scenariusza | Samodzielnie znajdź numer instytucji |
| Zdjęcie dokumentu | Może być skradzione lub przerobione | Nie płać na podstawie zdjęcia przesłanego przez rozmówcę |
Jak bezpiecznie sprawdzić, czy naprawdę dzwoni bliska osoba?
Powiedz, że musisz na chwilę przerwać rozmowę, i rozłącz się. Wybierz numer bliskiego z własnej książki kontaktów albo wpisz go ręcznie. Nie używaj przycisku oddzwaniania do połączenia przychodzącego, numeru podanego w SMS-ie ani kontaktu przesłanego przez rzekomego policjanta. Jeżeli osoba nie odbiera, skontaktuj się z jej partnerem, rodzicem, współlokatorem, miejscem pracy lub innym członkiem rodziny, który może potwierdzić sytuację. Nagły wypadek nie przestaje być nagły dlatego, że sprawdzenie trwa minutę. Prawdziwy bliski może być zdenerwowany, ale bezpieczna pomoc wymaga ustalenia, komu i za co mają trafić pieniądze.
Zadaj pytanie o szczegół niepubliczny i możliwie świeży. Imię psa, nazwisko panieńskie matki albo data urodzenia mogą być dostępne w sieci lub wcześniejszym wycieku. Lepsza będzie informacja z ostatniego prywatnego spotkania, rodzinny żart albo uzgodnione wcześniej hasło alarmowe. Hasło nie powinno być publikowane, przechowywane w opisie kontaktu ani używane jako hasło do kont. Trzeba też ustalić prostą regułę: prośba o pieniądze zawsze wymaga oddzwonienia, nawet gdy rozmówca zna rodzinne słowo.
Praktyczna wskazówka: ustalcie w rodzinie dwa kroki, nie jeden. Najpierw hasło alarmowe, potem oddzwonienie na zapisany numer albo potwierdzenie przez drugą osobę.
Czy pytanie osobiste albo rodzinne hasło wystarczy?
Rodzinne hasło podnosi próg oszustwa, ale nie jest niezniszczalnym sekretem. Może zostać podsłuchane, zapisane w przejętym komunikatorze albo ujawnione osobie, która nie wie, że należy je chronić. Pytanie osobiste również bywa słabe, gdy odpowiedź można znaleźć na profilu, w publicznych życzeniach urodzinowych, relacji z wakacji lub rozmowie przejętej po kradzieży konta. Dlatego nie należy budować całego bezpieczeństwa na jednej odpowiedzi. Hasło jest filtrem, a niezależny kontakt pozostaje rozstrzygnięciem. Nie proś też rozmówcy o podanie PESEL-u, numeru dowodu albo hasła do wspólnej usługi. Takie informacje mogą być znane sprawcy, a ich głośne wypowiadanie zwiększa ryzyko kolejnego wykorzystania. Bezpieczne pytanie powinno identyfikować relację, nie odsłaniać danych potrzebnych do zawarcia umowy lub przejęcia konta. Jeżeli w rozmowie uczestniczy rzekomy funkcjonariusz, lekarz czy prawnik, znajdź oficjalny numer instytucji samodzielnie. Nie zgadzaj się na „połączenie z centralą” wykonane przez aktualnego rozmówcę.
Jak reagować na prośbę o BLIK, przelew lub gotówkę?
Nie podawaj kodu w trakcie rozmowy i nie dyktuj danych bankowych. Jeśli po niezależnej weryfikacji pomoc jest rzeczywiście potrzebna, ustal odbiorcę, kwotę i cel. Kod BLIK do wypłaty w bankomacie działa inaczej niż przelew na znany rachunek: osoba dysponująca kodem może próbować wypłacić gotówkę, a użytkownik nadal musi przeczytać w aplikacji, jaką operację zatwierdza. Materiał znajomy prosi o kod BLIK wyjaśnia szczegółowo różnicę między przekazaniem kodu a świadomą autoryzacją.
Prośba o gotówkę dla kuriera, taksówkarza, adwokata albo policjanta powinna zakończyć rozmowę. Nie przygotowuj pieniędzy i nie wpuszczaj nieznanej osoby do mieszkania. Zadzwoń pod numer alarmowy, jeśli ktoś ma zaraz odebrać gotówkę lub sytuacja stwarza bezpośrednie zagrożenie. Przy historii o wypadku można niezależnie skontaktować się z bliskim, Policją albo placówką medyczną, używając oficjalnie znalezionych danych. Nie działaj na numerach przekazanych przez osobę, która opowiada historię.
Co zrobić po przelewie albo przekazaniu kodu?
Natychmiast skontaktuj się z bankiem i opisz dokładnie rodzaj operacji. Wskaż, czy był to przelew, płatność kartą, kod BLIK do wypłaty lub płatności, a także czy zatwierdzono dodatkową czynność w aplikacji. Poproś o zabezpieczenie rachunku i sprawdzenie dostępnych działań. Nie czekaj na wyjaśnienie od rzekomego bliskiego. Jeśli przekazano login, hasło lub kod autoryzacyjny, zmień dostęp z bezpiecznego urządzenia, wyloguj obce sesje i sprawdź metody odzyskiwania. Zachowaj numer telefonu, godzinę, nagranie poczty głosowej, wiadomości, profil komunikatora, dane rachunku, potwierdzenie transakcji oraz treść autoryzacji. Nie publikuj nagrania z pełnymi danymi w mediach społecznościowych. Zgłoś podejrzenie przestępstwa Policji lub prokuraturze, a cyfrowe elementy kampanii także CERT Polska. Jeżeli oszust podszył się pod konto bliskiego, powiadom jego właściciela i kontakty, do których mogły trafić podobne prośby. Procedurę porządkuje wpis gdzie zgłosić oszustwo internetowe i jakie dowody zabezpieczyć.
Najczęstsze pytania o klonowanie głosu i deepfake
Narzędzia generatywne mogą tworzyć przekonujące imitacje na podstawie nagrań, choć jakość zależy od materiału i technologii. Nie próbuj rozstrzygać sprawy wyłącznie po brzmieniu. Rozłącz się i samodzielnie zadzwoń na zapisany numer dziecka.
Nie. Identyfikator połączenia może zostać podrobiony, a przejęte konto komunikatora może wysyłać wiadomości z prawdziwego profilu. Zakończ kontakt i rozpocznij nowe połączenie z numerem zapisanym wcześniej we własnym telefonie.
Zapytaj o świeży, niepubliczny szczegół wspólnego wydarzenia albo użyj rodzinnego hasła alarmowego. Nie pytaj o PESEL, numer dowodu czy dane dostępne w mediach społecznościowych. Niezależnie od odpowiedzi oddzwoń znanym kanałem.
Nie. Obraz może być wcześniej nagrany, filtrowany albo generowany. Słabe światło i zakłócenia dodatkowo utrudniają ocenę. Nie opieraj przelewu na samym wideo. Potwierdź sytuację przez niezależne połączenie i drugą osobę.
Niezwłocznie powiadom bank i podaj rodzaj oraz szczegóły operacji. Zabezpiecz rachunek i konta, zachowaj wiadomości, numer, nagrania oraz potwierdzenie transakcji. Zgłoś sprawę Policji lub prokuraturze, a elementy cyfrowe także CERT Polska.
Sprawdzamy
Źródła
- Uwaga! BLIK i oszustwa z wykorzystaniem sztucznej inteligencji
- Oszustwa telefoniczne w nowoczesnej wersji
- Metoda na wnuczka: wykorzystanie deepfake
- Przegląd wybranych oszustw internetowych, listopad 2023
- Stop przemocy i oszustwom: nowe technologie, nowe zagrożenia
- Kieszonkowy poradnik wakacyjny dla rodziców 2026
- Zgłoś przestępstwo
- Zgłoś incydent
Udostępnij artykuł
Preferowane źródła Google
Chcesz częściej trafiać na odpowiedzi Dociekliwie?
Dodaj Dociekliwie do swoich preferowanych źródeł Google.
