Norma opisuje wymagania lub sposób postępowania, certyfikat potwierdza wynik oceny przeprowadzonej według określonego programu, a deklarację zgodności wystawia zwykle producent na własną odpowiedzialność. Słowo „atest” nie oznacza jednego uniwersalnego dokumentu. O wartości każdego potwierdzenia decydują jego zakres, wystawca, podstawa oceny, ważność i jednoznaczne powiązanie z konkretnym produktem.
Norma opisuje wymagania, ale sama nie jest certyfikatem
Norma jest dokumentem technicznym opracowanym w uzgodnionym trybie. Może określać terminologię, metody badań, parametry wyrobu, zasady projektowania, wymagania dla procesu albo sposób zarządzania organizacją. Oznaczenie PN wskazuje Polską Normę, PN-EN oznacza przyjęcie normy europejskiej, a PN-EN ISO może łączyć poziom polski, europejski i międzynarodowy. Numer bez tytułu i daty wydania mówi jednak niewiele, ponieważ różne części tej samej serii mogą dotyczyć odmiennych zagadnień, a kolejne wydania mogą zmieniać wymagania.
Polski Komitet Normalizacyjny wyjaśnia, że stosowanie Polskich Norm jest co do zasady dobrowolne. Nie znaczy to, że można zignorować obowiązujące wymagania prawne, umowę, specyfikację zamówienia albo warunki przetargu. Przepis może nakazywać osiągnięcie konkretnego poziomu bezpieczeństwa, a zastosowanie normy zharmonizowanej bywa uznanym sposobem wykazania zgodności z takim wymaganiem. Strony mogą również wpisać określoną normę do umowy. Wtedy obowiązek wynika z prawa lub zobowiązania umownego, a nie z samego faktu istnienia dokumentu normalizacyjnego.
Ważne: Zdanie „produkt jest zgodny z normami” bez podania numeru normy, badanego zakresu i dokumentu potwierdzającego zgodność jest deklaracją zbyt ogólną, aby ocenić jej znaczenie.
Certyfikat potwierdza określony zakres, a nie ogólną doskonałość produktu
Certyfikacja polega na ocenie wyrobu, procesu, usługi, systemu zarządzania albo osoby względem ustalonych wymagań. Dokument może więc dotyczyć cechy produktu, sposobu prowadzenia produkcji, kompetencji pracownika lub systemu działającego w przedsiębiorstwie. Certyfikat systemu zarządzania ISO 9001 wydany firmie nie oznacza automatycznie, że każdy jej produkt osiąga najwyższą trwałość. Potwierdza funkcjonowanie ocenionego systemu w zapisanym zakresie. Podobnie certyfikat dotyczący emisji substancji nie musi obejmować odporności mechanicznej, palności czy całego okresu użytkowania.
Najważniejsze jest ustalenie, kto przeprowadził ocenę. Certyfikat wystawiony przez niezależną jednostkę nie jest tym samym co firmowe zaświadczenie nazwane przez producenta certyfikatem. Trzeba również odróżnić certyfikację od akredytacji. Certyfikator ocenia produkt, proces, system albo osobę, natomiast jednostka akredytująca potwierdza kompetencje certyfikatora lub laboratorium w ściśle wskazanym zakresie. Polskie Centrum Akredytacji publikuje wykazy akredytowanych jednostek wraz z zakresami. Sama obecność jednostki w bazie nie wystarcza, jeśli interesujące badanie lub program certyfikacji znajduje się poza zakresem jej akredytacji.
| Pojęcie | Kto je tworzy lub wystawia | Co może potwierdzać | Czego samo nie gwarantuje |
|---|---|---|---|
| Norma | Uprawniona organizacja normalizacyjna | Uzgodnione wymagania, definicje albo metodę badania | Że konkretny produkt został przebadany |
| Certyfikat | Jednostka certyfikująca zgodnie z programem | Zgodność wskazanego przedmiotu z określonymi wymaganiami | Właściwości spoza zakresu certyfikacji |
| Akredytacja | Krajowa jednostka akredytująca, w Polsce PCA | Kompetencje jednostki oceniającej zgodność w danym zakresie | Jakości wszystkich produktów ocenianych przez tę jednostkę |
| Deklaracja zgodności | Najczęściej producent lub upoważniony przedstawiciel | Odpowiedzialne oświadczenie o spełnieniu właściwych wymagań | Niezależnej certyfikacji w każdym przypadku |
| Atest | Zależy od branży i rodzaju procedury | Wynik konkretnej oceny opisanej w dokumencie | Uniwersalnej jakości i bezpieczeństwa w każdym zastosowaniu |
Atest może być wartościowy, lecz najpierw trzeba ustalić, jaki
W języku handlowym „atestowany” bywa używane jak ogólna pochwała. W praktyce atest może oznaczać dokument materiałowy, ocenę higieniczną, świadectwo badania albo branżowe potwierdzenie określonej właściwości. Nie istnieje jeden atest, który dla każdego produktu oznaczałby to samo. Pytanie „czy produkt ma atest?” powinno więc zostać zastąpione pytaniami: kto go wydał, dla jakiego modelu, na podstawie jakich danych, w jakim zastosowaniu i do kiedy dokument pozostaje ważny.
Dobrym przykładem jest Atest Higieniczny NIZP PZH-PIB. Instytut wskazuje, że jeden dokument dotyczy oceny higienicznej konkretnego wyrobu, materiału lub preparatu, ewentualnie typoszeregu o takim samym składzie materiałowym albo chemicznym. Dla wyrobów mających kontakt z wodą oraz części wyposażenia sanitarnego podawany okres ważności wynosi trzy lata, a dla pozostałych grup pięć lat. Taki atest może potwierdzać pozytywną ocenę w przewidzianym zastosowaniu, ale nie zastępuje sprawdzenia trwałości, efektywności, jakości montażu ani wszystkich innych właściwości produktu.
Deklaracja zgodności i znak CE nie zawsze oznaczają badanie przez urząd
Deklaracja zgodności UE jest formalnym oświadczeniem, w którym producent albo upoważniony przedstawiciel bierze odpowiedzialność za zgodność oznaczonego modelu z mającymi zastosowanie wymaganiami. Powinna umożliwiać identyfikację produktu i producenta, wskazywać właściwe akty prawne oraz zastosowane normy lub specyfikacje, a także zawierać dane osoby upoważnionej do podpisu. Nie jest zwykłym zdaniem na stronie sklepu. Producent musi przeprowadzić właściwą procedurę oceny, zgromadzić dokumentację techniczną i przechowywać wymagane dowody.
Zakres procedury zależy od rodzaju produktu i przepisów. Przy części wyrobów producent może przeprowadzić przewidzianą ocenę wewnętrznie. Dla produktów lub procedur o wyższym ryzyku wymagany bywa udział jednostki notyfikowanej. Dlatego zdania „CE nadał urząd” oraz „CE zawsze jest tylko samodeklaracją bez zewnętrznej kontroli” są zbyt szerokie. UOKiK wyjaśnia, że nie istnieje jeden organ państwowy nadający oznakowanie CE, a znak umieszcza producent po wykonaniu właściwej oceny. Udział strony trzeciej zależy od przepisów dotyczących konkretnej grupy wyrobów.
Warto wiedzieć: Znak CE nie oznacza, że produkt powstał w Unii Europejskiej, nie jest nagrodą jakościową i nie powinien znajdować się na każdym rodzaju produktu. Informuje o deklarowanej zgodności z właściwym prawodawstwem harmonizacyjnym.
Raport z badania jednej próbki nie zastępuje certyfikacji produkcji
Sprawozdanie laboratoryjne odpowiada na pytanie, jaki wynik uzyskała dostarczona próbka przy zastosowaniu określonej metody. Nie musi dowodzić, że wszystkie egzemplarze w sprzedaży mają identyczne właściwości, że laboratorium pobrało próbkę samodzielnie ani że późniejsza produkcja pozostaje pod nadzorem. Certyfikacja wyrobu może obejmować badania, ocenę zakładowej kontroli produkcji i okresowy nadzór, ale zależy to od programu. Z kolei świadectwo kontroli materiału może odnosić się do konkretnej partii. Dokumenty należy porównywać według zakresu działań, a nie według powagi ich nazw.
Zaświadczenie bywa też przedstawiane w sposób rozszerzający jego sens. Badanie powierzchni mebla pod kątem emisji wybranej substancji nie potwierdza odporności całej konstrukcji na obciążenie. Certyfikat dotyczący pochodzenia drewna nie jest testem wytrzymałości krzesła. Atest higieniczny materiału użytego w przewodzie nie musi automatycznie obejmować kompletnej instalacji z uszczelnieniami i klejem. Jeżeli marketing obiecuje więcej niż zapisano w zakresie dokumentu, pierwszeństwo ma treść dokumentu.
Jak samodzielnie sprawdzić certyfikat, atest albo deklarację?
Najpierw porównaj nazwę producenta, model, wariant, kod i wersję produktu z tym, co widnieje w ofercie oraz na etykiecie. Dokument dla podobnej nazwy handlowej, innego rozmiaru lub wcześniejszej receptury może nie obejmować kupowanego egzemplarza. Następnie odczytaj przedmiot i zakres oceny. Szukaj numeru normy wraz z rokiem wydania, programu certyfikacji, przebadanych parametrów, ograniczeń zastosowania i daty ważności. Przy deklaracji zgodności sprawdź wskazane przepisy, podpis oraz możliwość identyfikacji produktu.
W kolejnym kroku zweryfikuj wystawcę. Numer certyfikatu można sprawdzić w bazie jednostki, a status akredytacji i jej zakres w wykazie PCA. Logo akredytacji lub numer na dokumencie nie powinny zastępować tej kontroli. Przy oznakowaniu CE czterocyfrowy numer obok znaku może identyfikować jednostkę notyfikowaną uczestniczącą w procedurze, ale brak numeru nie jest automatycznie błędem, ponieważ nie każda procedura wymaga udziału takiej jednostki.
| Co sprawdzić | Prawidłowy trop | Sygnał ostrzegawczy |
|---|---|---|
| Produkt | Pełny model, kod lub jednoznacznie opisany typoszereg | Dokument dla całej marki bez wskazania wyrobów |
| Zakres | Konkretny parametr, zastosowanie i metoda | Ogólne hasło „najwyższa jakość” |
| Wystawca | Identyfikowalna jednostka i możliwość weryfikacji numeru | Nieczytelne logo bez danych kontaktowych |
| Aktualność | Ważny dokument odnoszący się do aktualnej wersji produktu | Dokument wygasły albo wystawiony przed zmianą składu |
| Akredytacja | Ocena mieści się w opublikowanym zakresie jednostki | Samo powołanie się na akredytację bez sprawdzenia zakresu |
Brak certyfikatu nie zawsze oznacza niezgodność produktu, jeśli dla danej kategorii certyfikacja jest dobrowolna i producent wykazał spełnienie wymagań inną dopuszczalną metodą. Z kolei duża liczba znaków na opakowaniu nie dowodzi przewagi, jeśli dotyczą cech niezwiązanych z planowanym użyciem. Najbardziej użyteczny dokument odpowiada na konkretne pytanie zakupowe: czy właśnie ten model został oceniony pod kątem właściwości, która ma znaczenie w danych warunkach.
Sprawdzamy
Źródła
Udostępnij artykuł
Preferowane źródła Google
Chcesz częściej trafiać na odpowiedzi Dociekliwie?
Dodaj Dociekliwie do swoich preferowanych źródeł Google.
